Door het lange gevecht tegen je pijn kan het zijn dat je langzaam maar zeker zaken, die je eerder in je leven belangrijk vond, uit het oog bent geraakt. Je hebt een tijd gewerkt aan het doel ‘pijn verlichten’ en daardoor hoogst waarschijnlijk minder aan andere belangrijke doelen in je leven. Misschien weet je zelfs niet meer zo goed waar het jou in het leven nu eigenlijk echt om gaat. Wat je echt belangrijk vindt. Door het vermijden van negatieve ervaringen kan gaandeweg je belevingsrepertoire ingeperkt raken. Je voelt misschien minder pijn, maar je voelt daardoor waarschijnlijk alles een beetje minder. Daardoor wordt ook het aanvoelen bemoeilijkt van wat jij nu eigenlijk echt in je leven belangrijk vindt. Misschien vind je het zelf te pijnlijk om na te denken over wat jij belangrijk en waardevol vindt.
Leven naar de waarden die je diep van binnen belangrijk vindt, vormt de kern van betekenisvol en zinvol leven voor mensen. Waarden geven richting aan ons leven en geven ons leven kleur. In deze les gaan we uit van de vraag: aangezien je in het leven zelf mag kiezen waar het in jouw leven om draait, waar zou jij voor kiezen in je leven?
Wat zijn waarden?
Met waarden bedoelden we niet goed fatsoen of hoe je je behoort te gedragen. Met waarden wordt bedoeld ‘datgene wat jij diep van binnen waardevol vindt om naar te leven’. Dat kan je natuurlijk in woorden opschrijven, maar het is geen logisch, rationeel of verstandig proces. Waarden zijn een keuze. Je kiest ze omdat jij ze belangrijk, mooi of waardevol vindt. Je hoeft ze niet te verantwoorden. Het is jouw leven en jij bepaalt wat jij in jouw leven belangrijk vindt om na te streven. Wat anderen nastreven, is hun keuze. Jouw waarden zijn jouw keuze.
Waarden geven richting
Waarden kan je zien als een kompas. Als je helder hebt welke waarden je belangrijk vindt, helpt dat enorm de richting in je leven te bepalen en ook om die richting vast te houden. Waarden worden daarom ook wel eens vergeleken met een lichtbaken op zee. Je leven kan door woelige gebeurtenissen, gedachten en emoties wild en onrustig zijn. Waarden zijn echter minder veranderlijk dan bijvoorbeeld emoties en vormen daardoor een betrouwbaar baken waar je in moeilijke tijden op af kan sturen. Ook bij onrust blijven waarden zichtbaar en houden ze je op het pad. Waarden worden geformuleerd door iets wat aanwezig is en niet door iets wat afwezig is. Een voorbeeld. Pijnvrij worden kenmerkt zich door iets wat afwezig is (de pijn), maar daardoor geeft het je weinig richting: je weet dan namelijk wel wat je niet wilt, maar ziet dan nog niet wat je wel wilt.
Waarden zijn niet uit zichzelf goed of slecht
Gekozen waarden zijn op zichzelf niet te beoordelen in goed of slecht. Je kiest er gewoon voor omdat je het persoonlijk belangrijk vindt. Je waarden zelf kun je wel gebruiken om andere zaken mee te beoordelen. In die zin zijn je waarden eigenlijk de meetlat in je leven. Waarden hebben is ook niet hetzelfde als een doel of een strategie. Pijn vermijden bijvoorbeeld of anderen plezieren kunnen een doel zijn, maar het zijn geen diepere waarden.
Waarden druk je uit in je gedrag
Waarden zijn pas echt waarden als ze in je handelen tot uitdrukking komen. Wat heeft de waarde ‘liefde’ voor een zin als je altijd en tegen iedereen onvriendelijk bent. Als je vriendschap een belangrijke waarde vindt dan kan die waarde op verschillende manieren in gedrag tot uiting komen: bijvoorbeeld een vriend bellen, iets samen delen, etc. Waarden heeft ook iets met het ‘nu’. Je hoeft niet te wachten, je vindt ze nu al belangrijk en dus kan je er nu al aan werken. ACT wil je helpen om, ondanks de pijn, weer zicht te krijgen op voor jou persoonlijke waarden en je aansporen deze waarden, ondanks de pijn, weer na te gaan streven.
Authentieke waarden voelen vitaal
Als je gaat nadenken over wat jij echt in je leven belangrijk vindt, dan zul je merken dat je je op de een of andere manier daarbij vitaler gaat voelen. Het raakt je als je over je waarden, dromen en idealen gaat praten. Vergelijk dit gevoel van vitaliteit eens met het gevoel dat je krijgt als je over je pijn praat.
Zoek vooral naar zelf gekozen waarden
Het kan ook zijn dat je waarden tegenkomt waarvan je dacht dat je er achterstond, maar eigenlijk niet zelf gekozen zijn. Dat zijn waarden die je vanuit je opvoeding of gaandeweg je leven overgenomen hebt, bijvoorbeeld om pijn van sociale afkeuring te vermijden. Je bent er niet echt voor gemotiveerd (intrinsiek) die waarde vorm te geven. Het is slechts een beleefde of handige aanpassing van je. Daarmee ben je echter je eigenheid wel een beetje kwijt. Het gaat ons dus niet om ‘moeten’ of ‘behoren’, etc. Veel mensen doen dat, maar als je echt het heft in eigen handen wilt nemen in je leven moet je achter je eigen waarden komen en daar naar gaan leven.
En mijn pijn dan?
In deze les werk je aan het onderzoeken van je waarden, in les 8 gaat het om het nastreven van je waarden en het omgaan met barrières daarbij. En je pijn dan…? Ja die valt een beetje buiten beeld. Pijn stond mogelijk op de voorgrond en waarden op de achtergrond. Nu is het moment om dat om te draaien. Je pijn neem je met je mee als je op pad gaat je leven zinvoller en waarde(n)voller te maken.
Het een niet zonder het ander
Je waarden weer herkennen laat ook een stukje kwetsbaarheid van je zien. Liefde of erbij horen, etc. zijn zo van die waarden waardoor je misschien pijn hebt ervaren. Dus waarde geeft je richting, maar brengt ook altijd de kans op pijn met zich mee. Vermijden van die pijn maakt echter, zoals we al lieten zien, je leven erg klein en beperkt. In de komende hoofdstukken helpen we je om meer open te staan en ruimte te hebben voor de pijn en ongemak (en natuurlijk ook geluk) dat leven naar je waarden ook zal meebrengen.